“Chí nam nhi” xưa và nay

Lật lại những trang sử vàng của dân tộc, đặc biệt trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, ta bắt gặp một thế hệ thanh niên mang trong mình “chí nam nhi” rực cháy như ngọn lửa không bao giờ tắt. Khi Tổ quốc lâm nguy, lời hiệu triệu thiêng liêng của non sông đã trở thành mệnh lệnh từ trái tim mỗi người trẻ. Họ lên đường không chỉ vì nghĩa vụ, mà còn vì danh dự, vì lý tưởng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

Thời ấy, “xếp bút nghiên theo việc đao cung” không phải là khẩu hiệu mà là hành động tự nhiên, tự giác của cả một thế hệ. Những chàng sinh viên Hà thành rời giảng đường, những thanh niên nông thôn từ giã lũy tre làng, mang theo khát vọng cháy bỏng về độc lập, tự do. Nhiều người trong số họ ra đi không hẹn ngày trở lại. Những trang nhật ký của liệt sĩ Đặng Thùy Trâm, Nguyễn Văn Thạc hay biết bao chiến sĩ vô danh đã khắc họa rõ nét tâm hồn của thế hệ “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, trong tim họ là lý tưởng lớn, trong ba lô là tình yêu, tuổi trẻ và cả những ước mơ còn dang dở. “Chí nam nhi” thời chiến được hun đúc bằng máu, bằng nước mắt và bằng niềm tin sắt đá vào ngày mai độc lập. Có những thanh niên khai cước tuổi để được nhập ngũ, viết đơn tình nguyện bằng máu, được tham gia chiến đấu là vinh dự thiêng liêng. Với họ, nợ công danh gắn liền với nợ nước; không ra trận khi Tổ quốc cần là nỗi day dứt, là sự hổ thẹn với quê hương, gia đình, bạn bè và chính bản thân mình. Chính tinh thần ấy đã làm nên những chiến thắng lẫy lừng, viết nên bản hùng ca bất diệt của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX.

Ngày nay, khi đất nước hòa bình, độc lập, thống nhất, “chí nam nhi” không còn được thử thách trên chiến trường khốc liệt, nhưng không vì thế mà vơi đi ý nghĩa. Trái lại, trong bối cảnh mới, yêu cầu bảo vệ Tổ quốc đặt ra những đòi hỏi cao hơn, toàn diện hơn đối với thế hệ trẻ. Đó là bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; là giữ vững chủ quyền lãnh thổ, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng. Thanh niên hôm nay lớn lên trong hòa bình, trong điều kiện vật chất đầy đủ hơn, tiếp cận nhanh với khoa học công nghệ hiện đại và xu thế toàn cầu hóa. Tuy nhiên, chính môi trường đó cũng đặt ra những thử thách không nhỏ đối với ý chí, bản lĩnh của mỗi người. “Chí nam nhi” trong thời bình là bản lĩnh vượt qua chính mình, dám từ bỏ sự tiện nghi, thói quen hưởng thụ để bước vào môi trường quân ngũ kỷ luật, nghiêm minh.

Thực hiện nghĩa vụ quân sự ngày nay không còn là sự lựa chọn giữa sống và chết, nhưng lại là phép thử quan trọng về trách nhiệm công dân và lòng yêu nước. Đó là sự hy sinh khi tạm gác lại những dự định cá nhân, công việc, học tập để thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng với Tổ quốc. Nhiều thanh niên không chỉ hoàn thành nghĩa vụ theo quy định mà còn tình nguyện ở lại phục vụ lâu dài trong Quân đội, xem đây là con đường lập thân, lập nghiệp, cống hiến trí tuệ và sức trẻ cho cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Môi trường quân ngũ thực sự là “Trường học lớn” rèn luyện thanh niên trưởng thành toàn diện. Ở đó, họ học được tính kỷ luật, tinh thần đồng đội, ý chí vượt khó, lối sống tập thể và trách nhiệm với cộng đồng. Những ngày tháng trong quân đội giúp người trẻ rèn giũa bản lĩnh, hình thành nhân cách, chuẩn bị hành trang vững chắc để bước vào cuộc sống. Như lời Đại tướng Phan Văn Giang, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng từng khẳng định: “Những ngày trong quân ngũ là những ngày đẹp nhất, hạnh phúc nhất, tình cảm nhất, đoàn kết nhất, thương yêu gắn bó với nhau nhất…”. Đó không chỉ là trải nghiệm, mà còn là dấu mốc trưởng thành quan trọng của mỗi thanh niên.

Dù ở thời nào, biểu hiện sâu sắc nhất của “chí nam nhi” vẫn là lòng yêu nước nồng nàn. Nếu thế hệ cha anh đã không tiếc máu xương, hy sinh để giành độc lập, thì thế hệ hôm nay sẵn sàng cống hiến trí tuệ, sức lực để giữ vững thành quả ấy. Những người lính đang ngày đêm canh giữ biên cương, hải đảo; những chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ cứu hộ, cứu nạn; những thanh niên tình nguyện nơi vùng sâu, vùng xa… tất cả đều là minh chứng sinh động cho ngọn lửa yêu nước vẫn luôn cháy bỏng trong trái tim tuổi trẻ Việt Nam.

Tuy nhiên, bên cạnh những tấm gương sáng, vẫn còn một bộ phận thanh niên có biểu hiện lệch lạc về nhận thức, tìm cách né tránh nghĩa vụ quân sự. Những hành vi như gian dối trong khám sức khỏe, lợi dụng các mối quan hệ làm sai lệch kết quả, việc chống đối thi hành Luật Nghĩa vụ quân sự không chỉ vi phạm pháp luật mà còn làm tổn hại đến danh dự cá nhân và truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Đó là biểu hiện của lối sống ích kỷ, thiếu trách nhiệm, đi ngược lại với tinh thần “chí nam nhi” mà các thế hệ cha anh đã dày công vun đắp. Nhìn những hàng dài tân binh hăng hái lên đường nhập ngũ mỗi mùa tuyển quân, chúng ta có quyền tin tưởng và tự hào về thế hệ trẻ hôm nay. Họ không hề “nhạt Đảng, khô Đoàn”, càng không thiếu lý tưởng như một số quan điểm phiến diện. Họ đang thể hiện “chí nam nhi” theo cách của thời đại mới, bình dị hơn, thiết thực hơn nhưng vẫn đầy trách nhiệm, quyết tâm và khát vọng cống hiến.

Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực còn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc đặt ra ngày càng cao, đòi hỏi thanh niên phải không ngừng rèn luyện, nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn, khả năng thích ứng với yêu cầu mới. Mỗi thanh niên cần nhận thức rõ: Bảo vệ Tổ quốc không chỉ là nhiệm vụ của riêng Quân đội, mà là trách nhiệm thiêng liêng của toàn dân, trong đó thanh niên giữ vai trò xung kích.

“Chí nam nhi” vì thế không chỉ là khái niệm của quá khứ, mà là giá trị sống cần được gìn giữ, bồi đắp và phát huy trong hiện tại và tương lai. Khi mỗi thanh niên đều ý thức được trách nhiệm của mình đối với Tổ quốc, khi nghĩa vụ quân sự được nhìn nhận như một danh dự, một cơ hội để trưởng thành, thì sức mạnh quốc phòng toàn dân sẽ ngày càng được củng cố vững chắc. Khi ngọn lửa yêu nước vẫn cháy trong trái tim thanh niên, khi “chí nam nhi” vẫn được đặt lên hàng đầu, thì Tổ quốc Việt Nam sẽ luôn vững vàng trước mọi thử thách. Đó chính là bảo chứng bền vững nhất cho tương lai hòa bình, ổn định và phát triển của đất nước./.