Danh Sam 25 năm đồng hành tìm kiếm đồng đội

Khi từng lớp đất đỏ được bóc tách, không gian như lắng lại. Một chiến sĩ khẽ gọi đồng đội đến hỗ trợ. Giữa lòng đất, những mẩu xương nhỏ cùng vài hiện vật dần hiện ra. Công việc khai quật lập tức được thực hiện cẩn trọng hơn. Đứng lặng bên miệng hố đào là một người đàn ông mái tóc đã bạc trắng. Ông lặng lẽ dõi theo từng động tác nâng niu những phần hài cốt vừa được tìm thấy. Đôi mắt đỏ hoe, bàn tay khẽ siết lại. Hơn ai hết, ông hiểu sau hàng chục năm nằm lại nơi đất khách quê người, một người đồng đội nữa đã bắt đầu hành trình trở về với Tổ quốc.

Người đàn ông ấy là cựu quân tình nguyện Danh Sam. Hơn 25 năm qua, ông đồng hành cùng Đội K92 trên hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Với ông, mỗi mùa khô không chỉ là một chuyến công tác mà còn là cuộc trở về với ký ức chiến trường và là hành trình thực hiện lời hứa thiêng liêng với những người đồng đội năm xưa.

Ngày đất nước thanh bình, ông trở về quê nhà Tân Hiệp với bao ký ức còn nguyên vẹn. Mỗi lần nhớ về những đồng đội còn nằm lại nơi đất bạn, ông lại tự hỏi bao giờ các anh mới được trở về quê hương. Khi các đội chuyên trách tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ được thành lập, Danh Sam tình nguyện tham gia hỗ trợ và rồi quyết định ấy kéo dài suốt hơn một phần tư thế kỷ. Không bảng thành tích nào ghi hết những bước chân ông đã đi qua. Cũng chẳng ai nhớ nổi bao nhiêu cánh rừng, bao nhiêu quả đồi, bao nhiêu con suối trên đất Campuchia đã in dấu chân người cựu chiến binh tóc bạc. Chỉ biết rằng, cứ đến mùa khô, người ta lại thấy ông cùng cán bộ, chiến sĩ Đội K92 lên đường.

Thông thạo tiếng Khmer, am hiểu phong tục địa phương và từng trực tiếp chiến đấu trên chiến trường Campuchia, ông trở thành “kho tư liệu sống” của đơn vị. Trong chiếc ba lô cũ kỹ luôn có một cuốn sổ tay đã ngả màu thời gian. Bên trong là những nét bút chi chít ghi tên địa danh, sơ đồ mộ chí, lời kể của nhân chứng và những ghi chép được ông chắt chiu sau từng chuyến đi. Cuốn sổ ấy theo ông qua hàng trăm cuộc hành trình, lặng lẽ như một người bạn đồng hành. Thiếu tá QNCN Danh Ny, cán bộ Đội K92, người nhiều năm trực tiếp cùng Danh Sam đi thực địa, cho biết điều khiến anh khâm phục nhất chính là sự chính xác trong ký ức của người cựu chiến binh cho biết: “Có những nơi chú Sam chỉ đứng quan sát một lúc rồi chỉ tay về một hướng, kể vanh vách đơn vị từng đóng quân ở đâu, đường cơ động thế nào. Khi đối chiếu với nhân chứng và tài liệu lịch sử, các thông tin đều trùng khớp”.

Một lần tại tỉnh Koh Kong, sau nhiều ngày xác minh vẫn chưa thể xác định chính xác vị trí chôn cất liệt sĩ vì địa hình đã thay đổi quá nhiều. Chính Danh Sam là người đề nghị chuyển hướng tìm kiếm theo ký ức chiến trường năm xưa. Quyết định ấy đã đưa Đội K92 đến đúng nơi đồng đội đang yên nghỉ. “Hôm đó, khi hài cốt được đưa lên, chú Sam đứng rất lâu bên miệng hố đào. Tôi thấy mắt chú đỏ hoe. Hình ảnh ấy đến bây giờ tôi vẫn không quên”, Thiếu tá Danh Ny xúc động nhớ lại. Thượng tá Nguyễn Thanh Hùng, Đội trưởng Đội K92, chia sẻ: “Danh Sam là một nhân chứng lịch sử đặc biệt gắn bó với đơn vị trong nhiều năm qua. Với kinh nghiệm thực tế, sự am hiểu địa bàn và tinh thần trách nhiệm cao, ông đã góp phần xác minh nhiều nguồn tin quan trọng, nâng cao hiệu quả tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Điều đáng quý nhất là dù tuổi đã cao nhưng mỗi khi đơn vị lên đường, ông vẫn luôn sẵn sàng đồng hành". Hôm nay, những bước chân ấy đang hòa cùng khí thế của “Chiến dịch 500 ngày đêm” của dân tộc. Với cán bộ, chiến sĩ Đội K92 và với Danh Sam, đó không chỉ là một phong trào thi đua mà là mệnh lệnh từ trái tim đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc và nghĩa vụ quốc tế cao cả.

Trong không gian trang nghiêm của Nghĩa trang Liệt sĩ Dốc Bà Đắc, giữa tiếng nhạc tưởng niệm và làn khói hương nghi ngút, Danh Sam thường đứng lặng nhìn từng linh cữu được đồng đội nâng bước. Ông cúi đầu như đang đón những người bạn cũ trở về sau mấy chục năm xa quê. Có lần chứng kiến thân nhân liệt sĩ òa khóc bên phần mộ vừa được quy tập, người cựu chiến binh tóc bạc cũng lặng người. Niềm vui của ông chưa bao giờ là những lời cảm ơn hay sự ghi nhận. Điều khiến ông mãn nguyện nhất là mỗi lần nhìn thấy thêm một đồng đội được trở về với Tổ quốc. Khi được hỏi điều gì khiến mình vẫn tiếp tục lên đường ở tuổi đã cao, Danh Sam chỉ mỉm cười: “Chừng nào còn đi được, tôi vẫn tiếp tục đi. Tôi chỉ mong tìm thêm được nhiều đồng đội nữa để các anh được trở về”. Câu trả lời ngắn gọn ấy cũng là lời hứa mà người cựu quân tình nguyện vẫn âm thầm gìn giữ suốt hơn một phần tư thế kỷ. Trên những cánh rừng của đất nước Campuchia, mỗi mùa khô, ông lại cùng cán bộ, chiến sĩ Đội K92 tiếp tục hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, góp phần đưa những người con của Tổ quốc trở về trong vòng tay của gia đình và đồng đội./.