.png){kind=small}
- Chiến tranh đã lùi xa. Những vùng đất từng là chiến trường nay đã đổi thay, làng xóm mở rộng, ruộng vườn xanh màu sự sống. Cùng với thời gian, những nghĩa trang tạm, nghĩa trang cũ cũng dần mất dấu. Có nơi chỉ còn trong ký ức của những người từng chứng kiến; có nơi, một gốc cây, mô đất, con rạch cũ trở thành manh mối để những người lính hôm nay lần tìm..jpg)
Từ những dấu tích mong manh ấy, cán bộ, chiến sĩ Đội K90 (Cục Chính trị), Đội K91 (Bộ CHQS tỉnh Đồng Tháp) và các Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (HCLS) lâm thời của Quân khu vẫn bền bỉ lên đường. Mỗi chuyến đi là một lần trở về với những địa danh từng ghi dấu máu xương đồng đội; mỗi phần mộ được tìm thấy là thêm một người lính được trở về với quê hương, gia đình.
Khu vực từng là Nghĩa trang Khánh Thạnh Tân, nay thuộc xã Nhuận Phú Tân, tỉnh Vĩnh Long hôm nay đã có nhiều đổi thay. Ông Nguyễn Minh Trí, sinh năm 1950, nguyên Chánh Văn phòng Huyện ủy Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre cũ, thương binh 4/4, là một trong những người còn nhớ rõ về nơi này. Từng là Xã đội trưởng, rồi Bí thư Đảng ủy xã Khánh Thạnh Tân, ông đã đi qua những năm tháng chiến tranh ác liệt và chứng kiến nhiều đồng đội ngã xuống. “Những người hy sinh là người thân, anh em cùng xóm, cùng lớn lên với tôi”, ông Trí nói. Nhắc về những năm 1970, 1971, khi đồn bốt địch dày đặc, giọng ông chậm lại. Đến năm 1972, Trung đoàn Đồng Khởi được thành lập, phong trào kháng chiến ngày càng phát triển, vùng giải phóng được mở rộng. Rồi ông đưa tay lau nước mắt: “Ngày xưa tôi đã khóc khi họ nằm xuống. Nay tôi khóc vì mong tìm gặp được hài cốt họ, đưa về nghĩa trang liệt sĩ và xác định danh tính”.
Từ những thông tin của ông Trí cùng các nguồn tư liệu được xác minh, Đội K90 phối hợp Đội tìm kiếm, quy tập lâm thời tỉnh Vĩnh Long khảo sát, tìm kiếm tại khu vực Nghĩa trang Khánh Thạnh Tân. “Thông tin của nhân chứng rất quý, giúp chúng tôi xác định rõ hơn khu vực có khả năng còn HCLS. Đến ngày 20/8, đơn vị đã quy tập được 34 HCLS tại đây”, Trung tá Lý Bình Tênh, Phó Đội trưởng Đội K90 cho biết.
Đội K91 đang lần tìm đồng đội tại khu vực Nghĩa trang Cả Cái, xã Tân Thành, tỉnh Đồng Tháp. Hơn ba tuần qua, cán bộ, chiến sĩ miệt mài làm việc trên khu vườn dừa rộng khoảng 2,5 công của một hộ dân. Nghĩa trang không còn, nhưng dấu tích vẫn được lần tìm từ những thông tin ít ỏi còn lại. “Công tác tìm kiếm vừa bảo đảm hiệu quả, vừa không làm ảnh hưởng đến tài sản, sản xuất của Nhân dân”, Thượng tá Trần Khánh Dương, Chính trị viên Đội K91, chia sẻ. Đến ngày 27/8, 64 HCLS đã được quy tập tại khu vực này.
Đằng sau mỗi hài cốt là một gia đình và một quê hương đã chờ đợi nhiều năm. Thượng tá Lã Phú Huy, Đội trưởng Đội K90 cho biết, năm 2026, đơn vị tập trung tìm kiếm, quy tập HCLS tại những khu vực từng có nghĩa trang tạm ở Cà Mau, Vĩnh Long và thành phố Cần Thơ. Công việc càng khó khăn khi thời gian đã làm thay đổi địa hình. Những con đường mới mở, những khu vườn mới hình thành, dòng kênh đổi hướng; nhiều dấu mốc chiến tranh không còn nguyên vẹn. Vì thế, bên cạnh hồ sơ, tài liệu, mỗi lời kể của nhân chứng, mỗi thông tin từ người dân đều được trân trọng, đối chiếu. “Dù mới thành lập, nhưng khi phối hợp tìm kiếm cùng Đội K90, chúng tôi luôn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ nhiệt tình của bà con”, Trung tá Trần Huyền Vi, Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập lâm thời Bộ CHQS tỉnh Vĩnh Long chia sẻ thêm.
Người dân cung cấp thông tin về những nghĩa trang từng tồn tại. Có người nhớ một hàng cây, một mô đất, một con rạch; có người nhớ những lần cùng bộ đội mai táng đồng đội. Những ký ức ấy có thể trở thành chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. “Chiến dịch 500 ngày đêm” vì thế không chỉ là hành trình của những người trực tiếp đào tìm. Đó còn là hành trình của ký ức, trách nhiệm, nghĩa tình của Quân và Dân./.
