Từ Chi bộ Phòng Chính trị Chiến khu 8, Chiến khu 9 (1947 – 1950) đến Đảng bộ liên chi Phòng Chính trị Phân Liên khu Miền tây (1951 – 1954)

       Đối với ta, từ giữa năm 1947, sau khi hai Đảng bộ Chiến khu 8 và Chiến khu 9 ra đời. Dưới sự lãnh đạo song trùng của đảng bộ địa phương, Đảng bộ Chiến khu làm cho lực lượng vũ trang Chiến khu có bước trưởng thành, phát triển vượt bậc. Lực lượng vũ trang Chiến khu 8 và Chiến khu 9 bao gồm các chi đội và các đơn vị hải ngoại được tăng cường về nước tham gia kháng chiến đã đánh địch ở khắp các mặt trận, mở nhiều chiến dịch “Tiến công quấy rối, phong tỏa phá hoại”, mở các trận “Kinh tế chiến, giao thông chiến” quyết liệt, dài ngày.

Để tăng cường công tác đảng, công tác chính trị đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ phát triển ba thứ quân, Chiến khu ủy Chiến khu 8 đã kịp thời kiện toàn chi bộ Phòng Chính trị và lần lượt các đồng chí Đinh Ngọc Thủy, Phan Trọng Bình làm Bí thư chi bộ. Chi bộ Phòng Chính trị Chiến khu 8 có 36 đảng viên, số đảng viên được tổ chức thành 7 tổ đảng và 1 chi bộ Trường Văn chính trực thuộc sự lãnh đạo chi bộ Phòng Chính trị. Ở Chiến khu 9, đầu năm 1948, đồng chí Nguyễn Xuân Hoàng thay đồng chí Trần Học Hải (bị ốm nặng) làm Trưởng phòng Chính trị. Đảng ủy Chiến khu ra quyết định lâm thời chỉ định đồng chí Nguyễn Xuân Hoàng làm Bí thư chi bộ phòng năm 1948, đồng chí Bùi Thanh Khiết làm Bí thư chi bộ phòng năm 1949.

Nhận thức rõ vai trò lãnh đạo của Đảng trong Quân đội, ngay từ khi được thành lập, chi bộ hai Phòng Chính trị đã làm tham mưu cho Chiến khu ủy tập trung công tác xây dựng đảng, phát triển đảng viên mới. Chi bộ Phòng Chính trị Chiến khu 9 kịp thời đề ra chủ trương lãnh đạo: đề xuất với Chiến khu ủy ra nghị quyết chuyên đề về công tác phát triển đảng; Đến cuối năm 1949, Hội nghị quân sự Xứ ủy xác định tỷ lệ đảng viên trong các đơn vị Khu 8 là 30%; ở Khu 9 (6/1949) tổng số đảng viên là 3.157 đồng chí, đạt tỷ lệ lãnh đạo 26,3%, trong đó có 30 nữ, 2.206 chính thức; về thành phần có 47 công nhân, 2.400 bần cố nông, 68 tư sản địa chủ, 47 tiểu tư sản trí thức. Tuyệt đại đa số đảng viên luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, giữ vững phẩm chất đạo đức cách mạng, góp phần xây dựng Chi bộ Phòng Chính trị vững mạnh luôn đạt danh hiệu “Chi bộ tự động công tác” nhiều năm liền trong Đảng bộ Chiến khu.

Cuối năm 1949, Chi bộ Phòng Chính trị đã lãnh đạo phòng làm tham mưu cho Đảng ủy Chiến khu ra chỉ thị “Tăng cường mối quan hệ với lãnh đạo chính quyền các địa phương trên địa bàn”. Quân đội ta là Quân đội của dân, do dân và vì dân, từ Nhân dân mà ra, vì Nhân dân mà chiến đấu. Các cấp ủy, chính quyền địa phương là cơ quan đại diện cho ý chí nguyện vọng của dân. Vì vậy gắn bó mật thiết với lãnh đạo, chính quyền địa phương là gắn bó với dân, mối quan hệ quyết định đến sự sống còn, phát triển trưởng thành và chiến thắng vẻ vang của Quân đội ta.

Đầu năm 1950, hai Chi bộ Phòng Chính trị Chiến khu 8 và Chiến khu 9 đã có nghị quyết chuyên đề về “Đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền giáo dục trong quân và dân Chiến khu”. Hai chi bộ Phòng Chính trị đã kịp thời mở rộng khổ báo tờ “Tổ quốc” và tờ “Tiếng súng kháng địch”. Ở Chiến khu 9, tờ “Tiếng súng kháng địch” được đổi tên thành tờ “Kháng địch”, ra thêm “Tập san kháng địch” và tờ “Br…ùm”. Những tờ báo này hiên ngang tồn tại trong kháng chiến, là tiền thân của Báo Quân khu 9 ngày nay.

Tháng 7/1947, các Đoàn tuyên truyền lưu động thuộc Phòng Chính trị của hai Chiến khu được nâng lên thành Đoàn Văn công của Chiến khu 8 và Chiến khu 9. Biến căn cứ Đồng Tháp Mười, U Minh không chỉ là trung tâm đầu não lãnh đạo, chỉ huy cuộc kháng chiến của Nam Bộ, mà còn là trung tâm văn hóa của Đồng bằng sông Cửu Long trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Góp phần vào những thành tựu rực rỡ trên có sự đóng góp từ sự lãnh đạo, chỉ đạo của tổ chức đảng hai Phòng Chính trị Chiến khu 8 và Chiến khu 9.

Bên cạnh công tác tuyên truyền, cổ động, Phòng Chính trị Chiến khu 9 đã tổ chức các lớp bổ túc văn hóa: tổ chức Trường Văn chánh tại Rạch Ráng (Cà Mau), thành lập Trường Chính trị viên Chiến khu ở Đầu Sấu (cách Ngan Dừa hơn 1km). Chi bộ Phòng Chính trị Chiến khu 9 đã đề xuất với Chiến khu ủy tổ chức hội nghị công tác dân vận toàn Khu. Công tác địch vận ở Chiến khu không thu hẹp trong các lực lượng vũ trang, mà triển khai ngay trong nhân dân, chính nhân dân là lực lượng làm công tác vận động binh lính địch thường xuyên và có hiệu quả nhất. Kết quả công tác dân vận, địch vận trên địa bàn Chiến khu 8 và Chiến khu 9 thắng lợi rất to lớn.

Bước vào những năm cuối của cuộc kháng chiến chống Pháp (giai đoạn tiến công của ta), trên chiến trường Nam Bộ, địch nhận định: Chiến khu 8 là chiến trường rất quan trọng. Chiếm được Chiến khu 8 là chúng cắt được Nam Bộ ra làm đôi, cô lập từng vùng, tiến tới lấn chiếm cả miền Đông và miền Tây. Đầu năm 1951, trên chiến trường Khu 8, cùng với việc ráo riết đôn quân bắt lính, chúng tổ chức một lực lượng lớn, hành quân càn quét, đánh chiếm vùng căn cứ cách mạng, các địa bàn chiến lược để chia cắt Chiến khu 8 với các địa bàn chiến lược khác.

Trước tình hình trên, để giành thế chủ động trên chiến trường, với mục đích bảo đảm cho từng khu vực vừa có hậu phương, vừa có căn cứ địa, có bộ máy lãnh đạo, chỉ huy đủ sức lãnh đạo toàn dân trên địa bàn đẩy mạnh cuộc kháng chiến kiến quốc; đảm bảo cho Khu 8 khỏi thế bị động chia cắt, tháng 5/1951 Hội nghị Trung ương Cục quyết định giải thể 3 Chiến khu (7, 8, 9) và thành lập 2 Phân liên khu (miền Đông và miền Tây Nam Bộ).

Đến tháng 7/1951, Phân Liên khu miền Tây chính thức được hình thành và đi vào hoạt động gồm 6 tỉnh: Bến Tre, Vĩnh Trà, Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Long Châu Hà (hai tỉnh Vĩnh Long, Trà Vinh sáp nhập thành tỉnh Vĩnh Trà). Phòng Chính trị Phân liên khu được thành lập tháng 7/1951 với số cán bộ Chiến khu 8 và Chiến khu 9 cũ. Tháng 6/1952, Trung ương Cục đã quyết định thành lập lại Đảng ủy Phân Liên khu miền Tây, do đồng chí Dương Quốc Chính, Tư lệnh làm Bí thư. Giữa năm 1952, biên chế tổ chức của Phòng Chính trị Phân Liên khu miền Tây Nam Bộ được bổ sung nhiều cán bộ từ miền Bắc vào, từ các nhà trường điều lên.

 Ngày 20/7/1954, Hiệp định Giơ-ne-vơ về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương được ký kết. Phòng Chính trị Phân Liên khu đã mở nhiều đợt tuyên truyền, giáo dục về ý nghĩa thắng lợi của hiệp định. Phòng Chính trị hướng dẫn cho các đơn vị tăng cường công tác dân vận. Quân dân Phân Liên khu phấn khởi trước thắng lợi của Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, lập lại hòa bình ở Việt Nam, hoàn thành tốt cuộc chuyển quân tập kết.

Những thành tích trên là rất to lớn, đóng góp vào những thành tích đó có nhiều lực lượng, trong đó có sự đóng góp của Phòng Chính trị Phân Liên khu với những mặt công tác đảng, công tác chính trị sắc bén, sáng tạo và có tính tư tưởng, tính chiến đấu cao. Nguyên nhân quyết định vào thành công ấy chính là vai trò lãnh đạo của Đảng ủy liên chi Phòng Chính trị.

Ra đời trong bối cảnh phức tạp của tình hình; bám sát đường lối, quan điểm của Đảng, chỉ thị mệnh lệnh của trên; tổ chức đảng, cơ quan chính trị Chiến khu nêu cao tinh thần đoàn kết, sáng tạo, lãnh đạo cơ quan chính trị Chiến khu vừa làm tốt vai trò tham mưu cho Chiến khu ủy, vừa triển khai các mặt công tác đảng, công tác chính trị sắc bén, chất lượng cao, bảo đảm xây dựng tổ chức đảng cơ quan chính trị vững mạnh; xây dựng cơ quan chính trị phát triển tiến bộ vượt bậc, góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả công tác đảng, công tác chính trị, bảo đảm cho lực lượng vũ trang Chiến khu càng chiến đấu càng trưởng thành, cùng quân dân cả nước kết thúc vẻ vang cuộc kháng chiến chống Pháp (1945-1954), đặt nền móng cho việc xây dựng Đảng bộ cơ quan chính trị những giai đoạn lịch sử tiếp theo./.

Còn tiếp…