Chi tiết tin tức
A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Cuộc “trở mình” trên những cánh đồng

- Từ buổi đầu khai khẩn đất đai, mở cõi, người Việt đã gắn bó với cây lúa, hạt gạo. Từ triền núi ruộng bậc thang đến những dải đồng bằng, cha ông ta khai hoang, đắp đê, đào kênh, dẫn nước, làm nên những cánh đồng nuôi sống bao thế hệ. Hạt gạo không chỉ là nguồn lương thực chủ yếu mà còn thấm sâu vào văn hóa, phong tục, nếp sinh hoạt và tâm thức người Việt. Bữa cơm có thể đạm bạc với rau, cá, mắm, muối, nhưng cơm vẫn là phần không thể thiếu. Dẫu đi đâu, làm nghề gì, người Việt vẫn quen gọi bữa ăn là bữa cơm.

        Sự gắn bó ấy khiến lịch sử cây lúa cũng chính là một phần lịch sử hình thành và phát triển của đất nước. "Từ nền văn minh lúa nước với những phương thức canh tác thủ công, phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên, đến quá trình cơ giới hóa, ứng dụng khoa học công nghệ, lai tạo giống mới và xây dựng chuỗi sản xuất hiện đại, mỗi bước tiến của ngành lúa gạo đều phản ánh trình độ phát triển kinh tế, năng lực khoa học và tư duy quản lý của từng thời kỳ. Những đổi thay trên cánh đồng không tách rời hành trình dựng xây đất nước, từ những năm tháng chiến tranh, thiếu đói đến công cuộc đổi mới, hội nhập và khẳng định vị thế Việt Nam trên trường quốc tế", ông Lê Thanh Tùng, Chủ tịch hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam khẳng định.

Thương lái vào tận đồng thu mua, người trồng lúa không còn nỗi lo chi phí trung chuyển.
 

Trong lịch sử dân tộc, lúa gạo từ lâu đã gắn bó với đời sống và văn hóa người Việt. Những đồng lúa trải dài từ đồng bằng Bắc Bộ đến miền Tây Nam Bộ, những mùa gieo sạ, gặt hái theo con nước đã tạo nên nền văn minh nông nghiệp lúa nước. Thế nhưng, có một nghịch lý đau xót: một đất nước có truyền thống trồng lúa lâu đời, người dân quanh năm gắn bó với đồng ruộng vẫn từng phải chịu những nạn đói khủng khiếp. Năm 1945, nạn đói lịch sử cướp đi sinh mạng của hơn 2 triệu đồng bào. Đó không đơn thuần là hậu quả của thiên tai, mất mùa, mà còn bắt nguồn từ chính sách vơ vét lương thực, bóc lột và những toan tính chiến tranh của thực dân, phát xít. Trong khi hàng triệu người không có cơm ăn, lúa gạo vẫn bị thu gom, vận chuyển phục vụ những mục đích khác. Hình ảnh người dân đói khát, những làng quê tiêu điều trở thành ký ức đau thương, nhắc nhớ các thế hệ về giá trị của độc lập, tự do và quyền được sống no đủ.

Sau ngày đất nước giành độc lập năm 1945, rồi bước vào những cuộc kháng chiến trường kỳ, nhiệm vụ bảo đảm lương thực luôn là vấn đề sống còn. Hạt gạo không chỉ nuôi sống người dân mà còn nuôi quân, phục vụ tiền tuyến. Trong hoàn cảnh chiến tranh, ruộng đồng bị tàn phá, sản xuất thiếu thốn đủ bề, việc giữ vững sản xuất nông nghiệp đã là một nỗ lực lớn. Sau ngày thống nhất đất nước năm 1975, khát vọng thoát khỏi cảnh thiếu ăn tiếp tục là bài toán cấp thiết. Dù có nhiều tiềm năng về đất đai, nguồn nước và lao động, sản xuất nông nghiệp thời kỳ này vẫn gặp không ít khó khăn. Cơ chế quản lý tập trung, bao cấp, năng suất thấp, điều kiện sản xuất hạn chế khiến tình trạng thiếu lương thực kéo dài. “Đến năm 1988, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu hơn 450.000 tấn gạo để đáp ứng nhu cầu trong nước. Từ một quốc gia có truyền thống trồng lúa nhưng chưa tự bảo đảm được bữa ăn cho Nhân dân, Việt Nam đứng trước yêu cầu phải thay đổi mạnh mẽ tư duy và cách tổ chức sản xuất. Khát vọng trước hết rất giản dị: làm sao để người dân không còn thiếu cơm, người nông dân có thể sống được bằng chính đồng ruộng của mình”, ông Lê Thanh Tùng chia sẻ.

Người trồng lúa đẩy mạnh ứng dụng, cơ giới hóa vào thu hoạch.
 

Năm 1977, Viện lúa ĐBSCL được thành lập trong bối cảnh cả vùng vẫn chủ yếu trồng lúa mùa, diện tích gieo trồng khoảng 1,7-2 triệu hécta, sản lượng khoảng 7 triệu tấn/năm. Tiến sĩ Trần Ngọc Thạch, Viện trưởng Viện lúa ĐBSCL cho biết: "Nhiệm vụ trước tiên của Viện là thu thập, làm thuần và nâng năng suất các giống lúa mùa địa phương, đồng thời xây dựng cơ sở vật chất và đào tạo nhân lực. Đến nửa đầu thập niên 1980, Viện mới triển khai chương trình lai tạo giống nhằm nâng năng suất và rút ngắn thời gian sinh trưởng. Thách thức đặt ra lúc bấy giờ là lúa mùa chỉ trồng được một vụ, còn các giống cải tiến như Thần Nông 8, IR36, IR42, IR64 đều có thời gian sinh trưởng dài (110-140 ngày), không phù hợp với điều kiện lũ hằng năm ở ĐBSCL. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là giống lúa năng suất cao, ngắn ngày, có thể gieo trồng trước hoặc sau lũ". Dấu ấn và thành công nhất trên đồng lúa ĐBSCL ngày ấy là công nhận giống OM80 vào năm 1988, đây là giống đạt yêu cầu về thời gian sinh trưởng lẫn năng suất.

Năm 1986, công cuộc đổi mới được khởi xướng, mở ra một bước ngoặt quan trọng đối với nền kinh tế nói chung và nông nghiệp nói riêng. Đặc biệt, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 05/4/1988 của Bộ Chính trị về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp đã tạo chuyển biến căn bản khi thừa nhận vai trò tự chủ của kinh tế hộ gia đình, trao thêm quyền chủ động cho người nông dân trong tổ chức sản xuất. Đó là sự thay đổi không chỉ trên giấy tờ, mà đi thẳng vào từng thửa ruộng, từng mùa vụ. Khi người nông dân được chủ động tính toán sản xuất, được hưởng thành quả lao động và có thêm động lực đầu tư cho đồng đất, sức sản xuất được giải phóng. Cùng với việc mở rộng diện tích canh tác, hoàn thiện hệ thống thủy lợi, cải tiến giống lúa, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và đẩy mạnh thâm canh, những cánh đồng bắt đầu cho năng suất cao hơn, sản lượng lương thực tăng nhanh. Đến năm 1989 - 1990, Việt Nam tự chủ lương thực và bắt đầu xuất khẩu gạo, đánh dấu bước chuyển lịch sử.

"Tháng 8/1989, chuyến tàu chở gạo Việt Nam xuất khẩu ra thị trường quốc tế đánh dấu một cột mốc đặc biệt. Sau nhiều năm phải nhập khẩu lương thực, Việt Nam đã có gạo để xuất khẩu. Trong năm đầu tiên ấy, nước ta xuất khẩu khoảng 1,4 triệu tấn gạo, mở đầu cho hành trình tham gia sâu hơn vào thị trường lương thực thế giới", ông Lê Thanh Tùng cho hay. Từ bước ngoặt đó, sản xuất lúa gạo liên tục phát triển. Nếu năm 1990, sản lượng lúa cả nước đạt khoảng 19,2 triệu tấn thì đến năm 2000 đã vượt 32,5 triệu tấn; năm 2010 đạt khoảng 40 triệu tấn và những năm gần đây duy trì trên 42 triệu tấn mỗi năm. Những con số ấy phản ánh một cuộc chuyển mình mạnh mẽ: từ chỗ lo từng bữa ăn, Việt Nam đã xây dựng được nền sản xuất lúa gạo quy mô lớn, bảo đảm nhu cầu trong nước, có dự trữ và tạo nguồn hàng ổn định cho xuất khẩu.

ĐBSCL từ lâu được xác định là vùng sản xuất lúa gạo trọng điểm, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu gạo của Việt Nam. Trong không gian phát triển đó, Cần Thơ có vị trí trung tâm vùng, hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi về giao thương, logistics, khoa học - công nghệ và kết nối các địa phương. Ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ cho biết: "Trong 9 tháng đầu năm 2026, GRDP thành phố ước tăng 7,89%; khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4,30%. Năm 2026, diện tích gieo trồng lúa thành phố đạt khoảng 708 nghìn hécta, sản lượng ước đạt 4,66 triệu tấn; diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP trên 2.580 hécta và theo hướng hữu cơ trên 20.700 hécta. Thành phố đang tiếp tục phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương, viện, trường, doanh nghiệp và hợp tác xã triển khai Đề án phát triển bền vững một triệu hécta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng ĐBSCL đến năm 2030".

Năm 2026, UBND thành phố Cần Thơ phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Festival Quốc tế Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam lần thứ II, với chủ đề “Gạo xanh Việt Nam – Vươn tầm quốc tế”. Festival không chỉ thể hiện trách nhiệm, vai trò của thành phố đối với ngành hàng lúa gạo mà còn mở ra cơ hội kết nối các nguồn lực, đưa những thành tựu và tiềm năng của vùng đến gần hơn với đối tác, nhà đầu tư trong nước và quốc tế. Đồng thời, Festival còn giới thiệu thành tựu, tiềm năng ngành hàng lúa gạo, vừa quảng bá hình ảnh, bản sắc văn hóa và con người Cần Thơ, vùng đất Tây Đô và miền sông nước. "Đặc biệt, đây phải là không gian kết nối thực chất giữa nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân và đối tác quốc tế; thúc đẩy trao đổi tri thức, chuyển giao công nghệ, kết nối cung cầu và mở rộng thị trường", ông Trương Cảnh Tuyên nhấn mạnh./.

Bài ảnh: PHONG PHÚ

Tác giả: Bài ảnh: PHONG PHÚ

Liên kết

Thống kê truy cập

Đang online: 1
Lượt truy cập hôm nay: 480
Trong tháng: 15.176
Tổng số lượt truy cập: 189.533