Nguyễn Thị Định - vị tướng, người mẹ và dấu ấn thế kỷ - Kỳ 2: Giọt nước mắt nuốt ngược và phía sau nụ cười kiên nghị

Bi kịch ập đến khi đứa trẻ vừa lọt lòng

Để hiểu rõ hơn “chất thép” và sự hy sinh tận cùng trong con người Nữ tướng Nguyễn Thị Định, chúng ta cần lật lại những trang tư liệu về tuổi thanh xuân của bà, một bức tranh bi tráng về giai đoạn đầu tham gia cách mạng của bà hiện lên đầy xót xa. Năm 19 tuổi, Nguyễn Thị Định kết hôn với người đồng chí, người anh khóa trên Nguyễn Văn Bích - một cán bộ cách mạng kiên trung của Tỉnh ủy Bến Tre. Tình yêu của họ được hình thành từ chung lý tưởng đấu tranh giải phóng dân tộc. Nhưng hạnh phúc của người con gái Nam Bộ ấy ngắn chẳng tày gang. Chỉ đúng ba ngày sau khi bà hạ sinh con trai đầu lòng (tên gọi ở nhà là On, sau này đổi tên thành Phong), mật thám Pháp bất ngờ ập vào nhà bắt giữ chồng bà.

Hình ảnh người mẹ trẻ vừa mới vượt cạn, cơ thể còn yếu ớt, ôm đứa con đỏ hỏn khóc nhìn chồng bị kẻ thù còng tay giải đi là một vết thương không bao giờ lành trong trái tim bà. Đồng chí Nguyễn Văn Bích sau đó bị thực dân Pháp kết án và đày ra Côn Đảo. Không lâu sau, ông đã vĩnh viễn nằm lại nơi “địa ngục trần gian” ấy bởi những đòn tra tấn tàn độc dã man của kẻ thù. Tuổi đôi mươi, Nguyễn Thị Định nhận nỗi đau góa bụa. Thay vì gục ngã trước bi kịch, bà nén đau thương vào lòng, biến tình yêu chồng thành ngọn lửa căm thù để tiếp tục bước đi trên con đường hoạt động bí mật đầy chông gai.

Không buông tha cho mẹ con bà, năm 1940, chính quyền thực dân tiếp tục bắt giữ Nguyễn Thị Định. Bà buộc phải gửi con trai còn nhỏ cho bà ngoại chăm sóc để bước vào chốn lao tù. Nhà tù Ba Rá (1940 - 1943) chính là nơi tôi luyện, “nhào nặn” nên bản lĩnh sắt đá của Nguyễn Thị Định. Ba Rá thời đó được mệnh danh là vùng “rừng thiêng nước độc”, nơi thực dân Pháp lập ngục để giam giữ và thủ tiêu những người cộng sản bằng hình thức lao động khổ sai và bệnh sốt rét ác tính. Bị nhốt vào “lò bát quái” khi mới ngoài đôi mươi, mang trong lòng nỗi nhớ con quay quắt mỗi đêm, Nguyễn Thị Định đã phải đối mặt với những nhục hình tàn khốc nhất.

Trong chốn lao tù, bà nhanh chóng biến nỗi đau thành hành động thực tế. Bà móc nối với tổ chức đảng bí mật trong tù, tham gia lãnh đạo các cuộc tuyệt thực chống lại chế độ nhà tù hà khắc, đòi cải thiện đời sống cho bạn tù. Đặc biệt, bà vận dụng tài trí để thực hiện công tác “binh vận”, dùng lý lẽ của chính nghĩa và tình người để thuyết phục, cảm hóa ngay cả những người lính gác ngụy quân. Những cơn sốt rét rừng thập tử nhất sinh khiến tóc rụng, da xanh xao không quật ngã được bà. Ngược lại, 3 năm ròng rã tại Ba Rá đã hun đúc nên một Nguyễn Thị Định cực kỳ điềm tĩnh, mưu lược và có khả năng chịu đựng mọi giới hạn khắc nghiệt nhất của sự sống.

Năm 1943, vì không khai thác được gì, nên địch thả bà và đưa về quản thúc tại địa phương. Bà lập tức bắt liên lạc với tổ chức, tiếp tục hoạt động cách mạng. Đến năm 1946, khi thực dân Pháp tái chiếm Nam Bộ, lực lượng kháng chiến miền Nam rơi vào tình cảnh thiếu thốn vũ khí trầm trọng. Khu ủy Khu 8 quyết định cử một đoàn công tác ra Bắc báo cáo tình hình với Bác Hồ và xin chi viện. Trách nhiệm vô cùng nguy hiểm này được giao phó cho Nguyễn Thị Định.

Một lần nữa, bà đứng trước sự lựa chọn nghiệt ngã. Cậu bé On lúc này lên 7 tuổi, độ tuổi rất cần bàn tay chăm sóc của mẹ, nhất là khi em không có cha. Nhưng để làm nhiệm vụ của tổ chức, bà buộc lòng phải dứt ruột gửi lại đứa con trai bé bỏng thêm một lần nữa. Chuyến hải trình vượt biển Đông ra Bắc và sau đó áp tải con tàu chở 12 tấn vũ khí vượt qua hàng rào tuần dương hạm của hải quân Pháp là một chuyến đi “thập tử nhất sinh”. Khoảnh khắc người mẹ trẻ gạt nước mắt, quay lưng bước lên con tàu cá vươn ra biển lớn, bỏ lại tiếng khóc gọi mẹ của con trẻ trên bờ, là minh chứng hùng hồn nhất cho sự hy sinh tuyệt đối: Đặt vận mệnh của Tổ quốc lên trên tình mẫu tử cá nhân.

Trái tim người mẹ của vạn lính trẻ ở “R”

Những tưởng sau Hiệp định Geneva 1954, hai mẹ con sẽ có ngày đoàn tụ trọn vẹn. Nhưng số phận lại một lần nữa thử thách sự chịu đựng của người phụ nữ ấy đến tận cùng. Con trai bà được tổ chức đưa ra miền Bắc tập kết để học tập, trong khi bà được phân công ở lại miền Nam tiếp tục lãnh đạo phong trào cách mạng. Tại miền Bắc, người con trai duy nhất của bà không may mắc bệnh hiểm nghèo. Tháng 5/1960, giữa lúc Nguyễn Thị Định đang căng mình trực tiếp chỉ đạo phong trào Đồng Khởi Bến Tre rung chuyển miền Nam, bà nhận được hung tin: Con trai bà đã qua đời tại Hà Nội.

Nỗi đau mất đi núm ruột duy nhất, giọt máu cuối cùng của người chồng quá cố, tưởng chừng có thể đánh gục và bóp nghẹt trái tim của bất kỳ ai. Nhưng với tư cách là người lãnh đạo cao nhất của phong trào tại địa phương lúc bấy giờ, bà không cho phép mình gục ngã. Bà đành “nuốt nước mắt vào trong”, giấu nỗi tang tóc nghẹn ngào, giữ vững nét mặt kiên nghị để tiếp tục truyền lửa chiến đấu cho quần chúng Nhân dân.

Bà biến nỗi đau cá nhân, sự trống trải của một người mẹ mất con thành tình thương bao la dành cho hàng vạn đồng chí, đồng bào. Khi trở thành Phó Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam (B2), quản lý hàng vạn quân tại căn cứ Trung ương Cục (“R”), bà không chỉ là một người chỉ huy quân sự mà còn luôn sâu sát, quan tâm đời sống, tư tưởng bộ đội. Phong cách lãnh đạo gần gũi, thấu hiểu thực tiễn đã góp phần tạo nên sự gắn kết trong đơn vị, củng cố tinh thần chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ trong điều kiện chiến tranh ác liệt.

Những câu chuyện được các cựu chiến binh kể lại mang đầy tính nhân văn và xúc động, sau những giờ họp bàn việc quân cơ căng thẳng, định đoạt sinh mạng hàng vạn con người, người ta lại thấy nữ Phó Tư lệnh cặm cụi dưới ánh đèn dầu vá lại tấm áo rách cho một chiến sĩ liên lạc hay tự tay xuống bếp nấu bát cháo hành giải cảm cho anh thương binh đang lên cơn sốt rét. Có những đêm, nghe tin một phân đội trinh sát trẻ tuổi hy sinh vì lọt vào ổ phục kích của địch, vị tướng kiên cường không sợ bom đạn ấy đã lặng lẽ lui vào góc hầm sâu, khóc nấc lên xót xa như mất đi chính đứa con ruột của mình.

Bản lĩnh của Nguyễn Thị Định không nằm ở chỗ bà là một người đàn bà “thép” lạnh lùng vô cảm, mà nằm ở sự gánh chịu những tận cùng đau khổ của kiếp nhân sinh, đi qua bi kịch cá nhân để đổi lấy tình yêu thương rộng lớn, che chở cho sự sống của đồng chí, đồng đội. Chính tính “Mẫu” vĩ đại ấy đã tạo nên một lực hấp dẫn thiêng liêng, khiến hàng vạn thanh niên miền Nam sẵn sàng xả thân chiến đấu quên mình dưới quyền chỉ huy của bà. Phải nén đau thương tột cùng vì mất chồng, phải dứt ruột xa con để lo việc nước và rồi lại gánh chịu nỗi đau tột cùng khi mất đi giọt máu duy nhất... Những mất mát, hy sinh trong cuộc đời Thiếu tướng Nguyễn Thị Định đã để lại dấu ấn sâu sắc về bản lĩnh, ý chí và tình cảm của một người chiến sĩ cách mạng kiên trung. Từ những mất mát riêng tư đến những năm tháng hoạt động trên chiến trường, tất cả đã góp phần hình thành nên một nhân cách lớn, gắn bó mật thiết với Nhân dân và được đồng chí, đồng đội tin yêu.

Kỳ 1: Giải mã nghệ thuật cầm quân của Cô Ba

Kỳ 3: Khi nữ tướng bước lên nghị trường quốc tế