Xuôi dòng Cái Lớn nhớ khóm Ba Đình

Miền Tây Nam bộ có nhiều thương hiệu khóm ngon nức tiếng phải kể đến như: Bến Lức, Tân Phước, Bưng Sẫm, Cầu Đúc, Tắc Cậu, Ba Đình. Cái tên nào cũng vang danh, có tuổi đời từ vài chục đến cả trăm năm. Nhưng để công nhận cây khóm nào tiên phong sống được trên đất phèn, mặn ở vùng Nam sông Hậu thì câu trả lời là cây khóm Ba Đình. Đây là vùng đất dọc sông Cái Lớn, tiếp giáp 03 địa phương: Vĩnh Tuy, Vĩnh Bình (An Giang) và Vĩnh Lộc (Cà Mau). Tương truyền, người dân trên khúc sông này xây dựng 03 ngôi đình thờ thần sông để phù hộ cho ghe tàu nên gọi là Ba Đình.

Cây khóm bén rễ trên vùng đất Ba Đình có thể xem là sự an bài của tạo hóa, được lưu dân cắm xuống đất Vĩnh Bình năm 1908. Khi đó, cây khóm là một loài thực vật “ngoại lai” du nhập vào Việt Nam qua các thương cảng, không danh phận, trồng chỉ để cho đất phủ xanh. Nhưng không ngờ, lại trở thành “chìa khóa” mở cửa tiềm năng vùng đất phèn. Ông Võ Thanh Xuân, Chủ tịch HĐND xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang cho biết: “Khóm Ba Đình nổi tiếng với vị ngọt và cũng nhờ đó mà đời sống bà con Vĩnh Bình dần khấm khá hơn. Nông dân vẫn thường ví von: 1 công khóm ăn đứt 7 công ruộng”.

Giống khóm trồng ở Ba Đình có ngoại hình thanh nhã, cuống ngắn, lõi nhỏ, mắt lồi, hố mắt hơi sâu, khi chín thịt màu vàng sậm. Từ khi gieo trồng và chăm sóc khoảng 14 tháng thì khóm cho lứa đầu tiên. Cây mẹ vừa nuôi trái vừa nhảy khóm con. Thu hoạch xong, khóm con đua nhau lớn lên, vài tháng lại đủ sức ra trái lứa tiếp theo. Ông Ngô Minh Sơn, ngụ ấp Ba Đình, xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang kể: “Trước đây, gia đình tôi trồng khóm hiệu quả lắm, một công đất trồng 3.000 cây. Vụ đầu thu về khoảng 1.500 trái/công. Với 90 công đất trồng khóm, mỗi năm gia đình thu về khoảng 300 triệu đồng”.

Giai đoạn hoàng kim của khóm Ba Đình là vào đầu những năm 1990. Lúc bấy giờ, sông Cái Lớn tấp nập thương lái chở khóm đi tiêu thụ ở các địa phương lân cận, ngược lên Sài Gòn. Nhờ khóm mà chợ Ba Đình sầm uất. Tuy nhiên, từ năm 1995 không hiểu vì lý do gì khóm ở đây phát sinh dịch bệnh, hơn một nửa diện tích trồng khóm ở Ba Đình thu hẹp do cây kém phát triển. Ông Ngô Minh Sơn, người từng bỏ 90 công đất khóm nói trong tiếc nuối: “Khóm mình trồng hay bị đỏ thân, có cây chưa ra trái thì đã héo, chết. Mời kỹ sư về cũng không tìm ra nguyên nhân, họ đưa thuốc cho phun xịt nhưng cũng không cầm cự được”.

Sau nhiều thăng trầm, từ 2015 đến nay, nông dân tự tìm hướng đi mới cho rẫy khóm. Đó là duy trì diện tích khóm xen với những ruộng lúa, đồng tôm. Mùa mưa thì sản xuất lúa, khi nước mặn về thì thả tôm các mương quanh rẫy khóm. Ông Nguyễn Văn Tư, ngụ ấp Phước An, xã Vĩnh Tuy, tỉnh An Giang nói: “Thu hoạch lúa thì còn gốc rạ rũ xuống, lúc đó mình thả tôm, tôm nó có chất tảo để ăn. Lấy tiền bán tôm, mình mua phân thuốc trồng khóm. Với 20 công đất, khi kết hợp mô hình này mỗi năm gia đình thu về khoảng 200 triệu đồng”.

Riêng Vĩnh Bình có ý tưởng thiết kế tour du lịch sinh thái trên khóm, dưới tôm kết hợp cua - cá - vọp. Ngoài ra, dân xứ Ba Đình cũng khéo tay chế biến: Mứt khóm, kẹo khóm, bánh khóm, khóm sấy, củ hũ khóm xào tôm. Đặc biệt còn chế biến ra nước màu khóm dùng để ướp cá kho, mỗi lần tộ cá sôi lên là mùi hương phảng phất, vị khóm thấm vào khứa cá, ăn rất bắt cơm. Bấy nhiêu đó cũng đủ để du khách muốn về Ba Đình để trải nghiệm phong cảnh miền quê. Ông Võ Thanh Xuân, Chủ tịch HĐND xã Vĩnh Bình cho biết: “Ở Ba Đình có con vọp hay trú ngụ trong bụi dừa nước, thịt ngọt mà không có cát. Trong liếp khóm thì trồng lúa sạch, dưới đìa khóm thì nuôi tôm. Cuối tuần có những chuyến xe đưa các gia đình ở thành thị về đây vừa trải nghiệm đặt lợp cá bống, bắt vọp, đặt lú bắt tôm, tìm hiểu về khóm… là những điều mà chúng tôi mong muốn hiện thực hóa trong tương lai”./.