Hiện trạng và trách nhiệm xử lý máy bay MiG-21 tại Cà Mau

Ngày 10/3/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau đã có Báo cáo số 225/BC-SVHTTDL gửi UBND tỉnh, xác nhận nội dung báo chí phản ánh là có cơ sở; đồng thời, cho biết đang phối hợp với các ngành chức năng liên quan để kiểm tra, xác minh, làm rõ vụ việc.

Là người đầu tiên phát hiện và phản ánh sự việc, Nhà báo Nhật Hồ (Báo Lao động) bày tỏ: anh rất xót xa khi chứng kiến hiện trạng chiếc máy bay nằm hoang phế ngay trong lòng thành phố. Theo anh, một hiện vật có giá trị lịch sử như vậy không nên bị lãng quên, xuống cấp theo thời gian. Khi có thông tin xác nhận từ Đại tá Kiều Văn Dũng, anh vui mừng và mong địa phương sớm triển khai các phương án bảo vệ hiện vật lịch sử theo đúng quy định, qua đó phát huy hiệu quả trong công tác giáo dục truyền thống.

Trước vấn đề dư luận quan tâm, Cục Chính trị Quân khu 9 đã chỉ đạo các cơ quan chức năng tích cực tìm hiểu, liên hệ với các cán bộ từng công tác trong Quân chủng Phòng không - Không quân (nay đã nghỉ hưu) nhằm thu thập thêm thông tin chính xác. Đến ngày 23/3/2026, nội dung vụ việc đã nhận được phản hồi từ Đại tá Kiều Văn Dũng, nguyên Phó Tham mưu trưởng Sư đoàn Không quân 370, Quân chủng Phòng không - Không quân, gửi Bảo tàng Quân khu 9.

Trong nội dung cung cấp, Đại tá Kiều Văn Dũng cho biết: “Những năm tám mươi của thế kỷ trước, để thuận lợi cho việc thực hiện nghĩa vụ quốc tế, giúp bạn Campuchia, Quân chủng Phòng không Không quân khi đó đã thành lập cơ quan đại diện của Quân chủng ở phía Nam. Đại tá Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Bảy, Phó Tham mưu trưởng Quân chủng Phòng không Không quân là đại diện của Tư lệnh Không quân ở phía Nam; được phép của Tư lệnh đã tặng các tỉnh phía Nam một số máy bay (đã loại biên) để trưng bày triển lãm, trong đó có tỉnh Minh Hải (cũ). Các máy bay thuộc quyền quản lý sử dụng vào mục đích trưng bày”.

Ông cũng nhấn mạnh: “Hiện nay, Cơ quan đại diện của Quân chủng Không quân đã giải thể sau khi Việt Nam hoàn thành nghĩa vụ Quốc tế, tỉnh Minh Hải cũ cũng đã chia tách nhiều lần, hiện trạng và cách xử lý máy bay MIG-21 tại Cà Mau do cấp có thẩm quyền thuộc tỉnh Cà Mau quyết định”.

Những thông tin này hoàn toàn trùng khớp với kết quả xác minh trước đó tại Báo cáo số 225 của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau: “Vào năm 1985, nhân kỷ niệm 10 năm giải phóng 30/4/1975 – 30/4/1985, tỉnh Minh Hải (nay là tỉnh Cà Mau) phối hợp với Quân khu 9 chuyển 03 (ba) chiếc máy bay về để trưng bày, triển lãm tại bãi đất trống trước Bưu điện tỉnh Minh Hải (nay là Công viên Hùng Vương). Sau khi trưng bày, Quân khu 9 đã chuyển về 02 (hai) chiếc, còn 01 (một) chiếc có chữ trên thân máy bay được xác định là MiG-21 để lại cho tỉnh Minh Hải và được điều chuyển về Khu Cao Thắng (hiện nay là Khu nhà tập thể cán bộ, đường Nguyễn Trãi) để tiếp tục trưng bày, triển lãm”.

Đáng chú ý, Báo cáo số 225 của Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau cũng chỉ rõ thực trạng quản lý còn nhiều bất cập: “Bảo tàng tỉnh Minh Hải trước đây không được giao quản lý nên không có hồ sơ theo quy định và hiện nay cũng không biết ai là cơ quan quản lý. Trong suốt thời gian qua, do không có cơ quan quản lý, bảo vệ và bảo quản thường xuyên nên thân máy bay bong tróc sơn, một số bộ phận xuống cấp, hư hỏng, thất lạc”.

Trước tình trạng này, Đại tá Kiều Văn Dũng cho biết thêm: “Bộ CHQS tỉnh phối hợp với các ngành chức năng của địa phương làm tham mưu với UBND tỉnh chủ động xử lý, nếu cần thiết có công văn thông báo cho Quân chủng Phòng không Không quân hiện nay là được”.

Từ góc độ chuyên môn, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau khẳng định tại Báo cáo số 25 (PV): “MiG-21 là một hiện vật có giá trị lịch sử tiêu biểu gắn liền với quá trình chiến đấu và trưởng thành của lực lượng không quân Việt Nam”. Đồng thời cho biết, “chính quyền địa phương sẽ có trách nhiệm vệ sinh môi trường xung quanh khu vực để chủ động cho phương án bảo quản hoặc di chuyển máy bay đến vị trí phù hợp hơn”.

Thực tiễn trên cho thấy, việc một hiện vật có giá trị lịch sử, gắn với truyền thống chiến đấu oanh liệt của QĐND Việt Nam bị xuống cấp, thiếu đơn vị quản lý trong thời gian dài là điều đáng suy nghĩ. Đây không chỉ là câu chuyện về một hiện vật cụ thể, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác quản lý, bảo tồn các hiện vật chiến tranh.

Giữ gìn, bảo quản và phát huy giá trị các hiện vật lịch sử không chỉ là trách nhiệm của riêng ngành Văn hóa hay Quân sự, mà là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị và chính quyền địa phương. Việc sớm xác định rõ cơ quan chủ quản, xây dựng phương án bảo tồn, trưng bày máy bay MiG-21 tại Cà Mau phù hợp không chỉ góp phần gìn giữ ký ức lịch sử, mà còn giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau./.