Bài học xưa và lời nhắc cho hôm nay về thuốc lá

Trong xã hội nông nghiệp ngày xưa, con trâu là tài sản lớn của mỗi gia đình, là cơ nghiệp để làm ăn. Mảnh đất là vốn quý để dựng nhà, lập nghiệp cho con cháu. Bởi vậy, ông bà khuyên con người biết tiết chế những thú vui nhất thời để dành dụm cho những giá trị bền vững. Qua bao thế hệ, lời dạy ấy vẫn còn nguyên ý nghĩa, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay khi thuốc lá đang trở thành một trong những mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng.

Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5 và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá năm 2026 được phát động với chủ đề: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Thông điệp không chỉ hướng đến người đang hút thuốc mà còn cảnh báo toàn xã hội, nhất là thế hệ trẻ, về những nguy cơ tiềm ẩn phía sau của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong có thể phòng tránh được. Không những thế, thuốc lá còn là nguyên nhân dẫn đến nhiều căn bệnh nguy hiểm như ung thư phổi, ung thư thanh quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và nhiều bệnh lý tim mạch khác. Điều đáng nói là tác hại của thuốc lá không chỉ dừng lại ở người hút mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến những người xung quanh. Đặc biệt, trẻ em là đối tượng dễ bị tổn thương nhất.

     Tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có hơn 100 nghìn người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Trong đó, khoảng 84.500 người tử vong vì hút thuốc trực tiếp và gần 19 nghìn người tử vong do hút thuốc thụ động. Đó là những con số đủ để gióng lên hồi chuông cảnh báo. Không chỉ gây tổn hại sức khỏe, thuốc lá còn làm thất thoát nguồn lực kinh tế rất lớn. Các nghiên cứu cho thấy tổng chi phí do thuốc lá gây ra tại Việt Nam, bao gồm chi phí khám chữa bệnh, mất sức lao động và tử vong sớm, ước tính khoảng 108 nghìn tỷ đồng mỗi năm. Con số này cao gấp nhiều lần nguồn thu ngân sách từ thuế thuốc lá. Nếu nhìn ở góc độ từng gia đình, bài toán còn dễ thấy hơn. Một người hút một bao thuốc mỗi ngày có thể tiêu tốn hàng triệu đồng mỗi tháng. Trong nhiều năm, số tiền ấy đủ để mua sắm vật dụng cần thiết, đầu tư cho việc học của con cái, sửa sang nhà cửa hoặc tích lũy cho tương lai. Bởi vậy, lời dạy “nhịn thuốc mua trâu, nhịn trầu mua đất” của ông bà không chỉ là chuyện tiết kiệm tiền bạc mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm đối với bản thân và gia đình. Ông Huỳnh Minh Lũy, cựu chiến binh xã Trung Thành, tỉnh Vĩnh Long bày tỏ: “Xưa chúng tôi hút thuốc do thói học đòi theo người lớn và vì chưa hiểu hết tác hại của thuốc lá. Giờ, tôi đã cố gắng bỏ thuốc để làm gương dạy các cháu trong nhà tránh xa thuốc lá”.

Đáng lo ngại hơn hiện nay là sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm chứa nicotine thế hệ mới. Với hình thức bắt mắt, nhiều hương vị trái cây, thiết kế hiện đại và những lời quảng cáo hấp dẫn, các sản phẩm này đang từng bước tiếp cận giới trẻ. Trong xã hội hiện đại, hình ảnh người trẻ văn minh không còn gắn với làn khói thuốc. Một học sinh chăm học, một sinh viên năng động, một cán bộ tận tụy hay một quân nhân mẫu mực đều được đánh giá bởi tri thức, bản lĩnh và lối sống lành mạnh chứ không phải bởi điếu thuốc trên tay. Đối với lực lượng vũ trang, xây dựng môi trường đơn vị không khói thuốc cũng là góp phần xây dựng nền nếp chính quy, nâng cao sức khỏe bộ đội và sức mạnh chiến đấu. Đại uý Nguyễn Hoài Thương, Chính trị viên phó Tiểu đoàn 860, Lữ đoàn 950 chia sẻ: “Nhận biết tác hại của thuốc lá, đơn vị ngoài tuyên truyền để quân nhân hiểu tác hại còn có nhiều giải pháp đồng bộ. Trong đó, đơn vị phát huy có hiệu quả mô hình “Chi đoàn không khói thuốc”, 100% cán bộ, ĐVTN viết bản đăng ký quyết tâm “nói không với thuốc lá”, qua đó tạo thành phong trào thi đua sôi nổi trong toàn đơn vị”.

Có người từng nói rằng điều khó nhất không phải là chiến thắng người khác mà là chiến thắng chính mình. Từ bỏ thuốc lá cũng vậy. Đó là cuộc chiến với thói quen, với sự lệ thuộc và những cám dỗ hằng ngày. Mỗi người biết nói không với thuốc lá sẽ góp phần xây dựng một cộng đồng văn minh, khỏe mạnh, giàu đẹp hơn. “Nhịn thuốc mua trâu, nhịn trầu mua đất” không chỉ là bài học về tiết kiệm mà còn là bài học về lối sống. Hơn bao giờ hết, thông điệp ấy cần được lan tỏa sâu rộng trong mỗi gia đình, nhà trường, cơ quan, đơn vị để cùng chung tay xây dựng một xã hội không khói thuốc, vì sức khỏe hôm nay và các thế hệ mai sau./.