Bản lĩnh cử tri trong kỷ nguyên số: Kỳ 1: Đừng để lá phiếu bị “bắt bài” bởi thuật toán

Kỳ 1: Đừng để lá phiếu bị “bắt bài” bởi thuật toán

Chỉ một lời phàn nàn bâng quơ về kẹt xe hay giá xăng bên bàn cà phê, màn hình điện thoại của người dùng ngay lập tức tràn ngập những video hằn học, chỉ trích xã hội. Đó không phải sự trùng hợp, mà là cạm bẫy của thuật toán. Nguy hiểm hơn, các thế lực thù địch đang lợi dụng triệt để cơ chế này. Thay vì công kích thô thiển, chúng mượn chính những bức xúc đời thường để “nuôi cấy” sự hoài nghi mang tính hệ thống, nhất là thời điểm bầu cử để gieo rắc mầm mống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong cán bộ, đảng viên và Nhân dân.

Cái bẫy của những “túi thông tin”

Cơ chế của Facebook, TikTok hay YouTube là giữ chân người dùng lâu nhất có thể. Để làm được điều đó, chúng cung cấp cho người dùng những gì họ “muốn thấy”. Nếu nhấn vào xem một video tiêu cực, thuật toán sẽ hiểu người dùng quan tâm và tiếp tục đẩy hàng chục, hàng trăm video tương tự. Đây chính là hiện tượng “túi thông tin” (echo chambers). Từ đó, nội dung tiêu cực này sẽ kéo theo tiêu cực khác xuất hiện ngày càng nhiều trên trang cá nhân, đến mức người dùng tin rằng cả thế giới đều đang u ám.

Các tổ chức phản động như Việt Tân, Nhật ký yêu nước, Bàn tròn chính trị hay những trang, nhóm tự xưng “xã hội dân sự”… triệt để lợi dụng quy luật này. Họ đầu tư vào quảng cáo, vào các tài khoản ảo để đẩy những nội dung xuyên tạc vào đúng luồng quan tâm của những người đang có sẵn trí tò mò. Từ một vụ việc dân sinh cụ thể, họ khéo léo “bắc cầu” để dẫn người dùng đến kết luận rằng: “Lỗi là tại hệ thống”, “Bầu cử chỉ là hình thức”… Đó là một kiểu chiến tranh tâm lý cực kỳ tinh vi nhằm tạo ra môi trường đầy độc tố để người dùng tự thay đổi nhận thức mà cứ ngỡ đó là suy nghĩ độc lập của chính mình.

Sự bùng nổ của công nghệ AI đã mang lại cho những kẻ xuyên tạc một vũ khí mới, đó là Deepfake. Hãy tưởng tượng một video lãnh đạo cấp cao đang nói chuyện “hậu trường” về nhân sự hay những đoạn ghi âm về các cuộc “đấu đá” trong bộ máy cán bộ. Nghe rất thật, hình ảnh rất giống nhưng thực tế là sản phẩm của công nghệ. Những nội dung này thường nhắm vào trí tò mò, đánh vào tâm lý “thích nghe chuyện mật” của số đông.

Mục tiêu của chúng rất rõ ràng, biến quy trình chính trị nghiêm túc thành một “vở kịch” rẻ tiền trong mắt công chúng. Đặc biệt là giới trẻ, những người nhạy bén công nghệ nhưng lại thiếu bộ lọc chính trị. Khi người trẻ tin rằng mọi vị trí đã được “sắp ghế”, họ sẽ nảy sinh tâm lý thờ ơ. “Đi bầu làm gì cho mất công?”, đó chính là câu nói mà kẻ chống phá muốn nghe nhất. Bởi khi cử tri từ bỏ lá phiếu, họ đã tự tước bỏ quyền làm chủ của mình và nhường sân chơi cho những luồng tư tưởng độc hại.

Hệ miễn dịch trước tin “độc” trong bầu cử

Trong kỷ nguyên số, tin giả về bầu cử chưa bao giờ đơn thuần là những lời bôi nhọ cá nhân hay những tin đồn thất thiệt bên lề. Thực chất, chúng là một loại “độc tố tâm lý” được chiết xuất kỹ lưỡng và phát tán có chủ đích nhằm mục đích cao nhất là đánh sập niềm tin của công dân vào tương lai và sự ổn định của hệ thống chính trị. Chúng ta thường bắt gặp trên mạng xã hội những tài liệu được đóng dấu “mật” một cách giả tạo, những sơ đồ “phe cánh” phức tạp hay các kịch bản “thâm cung bí sử” được viết ly kỳ như một bộ phim hành động.

Sở dĩ những nội dung này có sức hấp dẫn kỳ lạ vì chúng đánh trúng vào tâm lý tò mò bản năng và xu hướng thích tin vào những điều “ngược chiều” của con người. Khi cảm xúc bị đẩy lên cao trào, lý trí thường bị lu mờ, khiến chúng ta dễ dàng chấp nhận những thông tin sai lệch mà không hề mảy may nghi ngờ. Chính vì vậy, trước khi ngón tay bạn chạm vào màn hình, bàn phím hãy dừng lại 3 giây để lý trí kịp lên tiếng. Trong 3 giây đó, hãy tự đặt ra những câu hỏi phản biện: Thông tin này đến từ đâu? Tại sao nó lại xuất hiện vào thời điểm này? Nó phục vụ lợi ích của ai? Hãy đối chiếu chúng với thực tại và kiểm chứng từ những nguồn tin chính thống, có định danh rõ ràng như: Báo Nhân Dân, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Báo Quân đội Nhân dân hay Cổng thông tin Chính phủ... Sự thật có thể khô khan, minh bạch và không mang màu sắc “drama” như những kịch bản hư cấu nhưng nó chính là nền tảng vững chắc nhất để người dùng không bị biến thành con rối trong chiến dịch phá hoại tinh vi của các thế lực thù địch.

Giá trị cốt lõi của dân chủ luôn hội tụ tại khoảnh khắc thiêng liêng khi mỗi cử tri đứng trong buồng phiếu. Ở đó, không có áp lực của đám đông, không có những thuật toán mạng xã hội bủa vây, chỉ có cử tri với lý trí của mình và danh sách ứng cử viên. Việc tự tay gạch tên hay chọn lựa người đại diện không chỉ là một thủ tục pháp lý, mà là sự xác nhận cao nhất về quyền làm chủ vận mệnh đất nước. Đây là lúc mỗi cá nhân thực hiện quyền lực chính trị trực tiếp của mình một cách thiêng liêng nhất. Mọi luận điệu xuyên tạc cho rằng bầu cử chỉ là “diễn kịch” hay “dàn xếp” sẽ tự khắc tan rã trước sức mạnh cộng hưởng từ hàng triệu ý chí độc lập và những lá phiếu được cân nhắc kỹ lưỡng.

Suy cho cùng, hệ miễn dịch mạnh nhất trước “độc tố” tin giả không nằm ở bất kỳ thuật toán chặn lọc hay bức tường lửa công nghệ nào, mà nằm ngay trong sự minh mẫn, bản lĩnh và lòng yêu nước của mỗi công dân Việt Nam. Bảo vệ sự trong sạch của thông tin bầu cử cũng chính là bảo vệ quyền làm chủ và tương lai của chính chúng ta./.

Kỳ 2: Bản lĩnh cử tri 4.0