Nguyễn Thị Định - vị tướng, người mẹ và dấu ấn thế kỷ - Kỳ 3: Khi nữ tướng bước lên nghị trường quốc tế

Vị sứ giả đặc biệt từ chiến hào khói lửa

Trong những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Đảng ta xác định ba mặt trận chiến lược mang tính quyết định: Quân sự, Chính trị và Ngoại giao. Trong đó, ngoại giao nhân dân đóng vai trò vô cùng thiết yếu nhằm tranh thủ sự ủng hộ của phong trào phản chiến toàn cầu, cô lập bộ máy chiến tranh của đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Để hoàn thành sứ mệnh này, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam không chỉ cần những nhà ngoại giao chuyên nghiệp, mà cần những “chứng nhân lịch sử” mang tính biểu tượng cao. Không ai phù hợp hơn Thiếu tướng Nguyễn Thị Định.

Trên cương vị Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, bà bước ra thế giới với một tâm thế hoàn toàn khác biệt. Sự xuất hiện của bà trên trường quốc tế mang một sức mạnh bùng nổ, bởi lẽ bà không mang thân phận của một chính khách đi thuyết khách, mà mang hình bóng của một dân tộc đang đổ máu, phấn đấu cho hòa bình. Bà là vị tướng trực tiếp cầm quân, là người mẹ từng mất chồng mất con vì chiến tranh, là người phụ nữ Nam Bộ đang trực tiếp nếm trải thảm họa của bom napan và chất độc hóa học. Tiếng nói của bà mang sức nặng của sự thực tế.

Vào thập niên 1960 - 1970, guồng máy truyền thông khổng lồ của Mỹ luôn tìm cách khắc họa lực lượng Giải phóng quân như những “kẻ hiếu chiến”, bóp méo bản chất của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Nhưng khi Nữ tướng Nguyễn Thị Định bước lên các diễn đàn quốc tế, mọi luận điệu ấy đều tự động sụp đổ. Giới truyền thông phương Tây từng chuẩn bị tinh thần để đón tiếp một nữ tướng dạn dày sương gió, cứng rắn và giáo điều. Nhưng họ đã hoàn toàn bất ngờ. Xuất hiện trước ống kính quốc tế là một người phụ nữ Việt Nam duyên dáng, búi tóc gọn gàng, mặc chiếc áo bà ba đen giản dị và quàng chiếc khăn rằn quen thuộc. Phong thái ấy toát lên sự hiền hậu, vị tha của một người mẹ, nhưng ánh mắt và giọng nói trầm ấm lại toát lên sự kiên định không thể lay chuyển.

Tại các hội nghị của Liên đoàn Phụ nữ Dân chủ Quốc tế (WIDF) và các diễn đàn đa phương ở châu Âu, Nguyễn Thị Định không dùng những ngôn từ đao to búa lớn. Bà kể câu chuyện về những người phụ nữ Bến Tre tay không tấc sắt nước mắt lưng tròng khi xóm làng bị đốt cháy; bà kể về những đứa trẻ dị tật vì chất độc da cam/dioxin do quân đội Mỹ rải xuống những cánh rừng miền Nam. Bằng tư duy sắc sảo, bà kết nối nỗi đau của Nhân dân Việt Nam với khát vọng hòa bình, quyền sống, quyền làm mẹ của phụ nữ toàn cầu. Vũ khí ngoại giao của bà chính là “Sự thật” được trình bày bằng ngôn ngữ của tình thương nhân loại, khiến cho hàng vạn chính khách quốc tế nhiều lần rơi nước mắt và đứng lên vỗ tay không ngớt.

Chuyến công du làm rung chuyển châu Mỹ Latinh năm 1968

Một trong những dấu ấn ngoại giao rực rỡ nhất là chuyến thăm lịch sử của đoàn đại biểu Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam do Nguyễn Thị Định làm trưởng đoàn đến Cộng hòa Cuba vào năm 1968. Trong bối cảnh chiến tranh chống xâm lược của Việt Nam đang ở giai đoạn khốc liệt nhất sau sự kiện Mậu Thân, chuyến đi này mang một ý nghĩa chiến lược to lớn.

Tại Havana, đoàn đại biểu Việt Nam đã nhận được sự đón tiếp với nghi thức cao nhất, trọng thị chưa từng có. Chủ tịch Fidel Castro - người anh hùng của châu Mỹ Latinh đã dành nhiều thời gian hội kiến và bày tỏ sự ngưỡng mộ sâu sắc đối với Nữ tướng Nguyễn Thị Định cùng “Đội quân tóc dài”. Những cuộc mít tinh chào mừng đoàn Việt Nam đã thu hút hàng chục ngàn người dân Cuba tham gia, biến thành những cuộc biểu dương lực lượng khổng lồ thể hiện tình đoàn kết chiến đấu của hai đất nước giữa hai nửa bán cầu.

Sức hút của Nguyễn Thị Định tại Cuba đã lan tỏa mạnh mẽ ra toàn bộ phong trào cánh tả và phong trào giải phóng dân tộc tại khu vực Mỹ Latinh. Bà trở thành thần tượng của những người yêu chuộng tự do, là minh chứng sống động cho chân lý: Một dân tộc dù nhỏ bé nhưng với ý chí quật cường và sự đoàn kết vững chắc hoàn toàn có thể đánh bại bộ máy chiến tranh của siêu cường đế quốc.

Mặt trận ngoại giao của Nguyễn Thị Định không chỉ giới hạn ở những bài diễn văn, mà còn được lan tỏa thông qua những trang sách. Cuốn hồi ký Không còn đường nào khác (No Other Road to Take) của bà, được dịch ra nhiều ngôn ngữ trên thế giới, đã trở thành một “hiện tượng xuất bản” trong giới tuyến tiến bộ và phong trào phản chiến toàn cầu.

Cuốn sách kể lại cuộc đời chìm nổi nhưng đầy kiên cường của bà, từ một cô gái nông thôn mất chồng vì ách đô hộ của thực dân, trở thành một chỉ huy quân sự. Thông điệp cốt lõi của cuốn sách: Nhân dân Việt Nam yêu chuộng hòa bình, nhưng khi bị đẩy vào chân tường, họ “không còn đường nào khác” là phải cầm vũ khí tự vệ. Những trang viết chân thực này đã lọt vào tay hàng triệu sinh viên, trí thức, và những người phụ nữ phương Tây.

Tại Pháp, Thụy Điển, Liên Xô và ngay trong lòng nước Mỹ, hàng loạt phong trào xuống đường phản đối chiến tranh, các chiến dịch quyên góp tiền bạc, thuốc men, quần áo ủng hộ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam đã diễn ra rầm rộ. Đặc biệt, nhiều tổ chức phụ nữ quốc tế đã lập ra các đội, nhóm mang tên “Nguyễn Thị Định”. Uy tín của bà đã góp phần kết nối mặt trận nhân dân thế giới rộng lớn chưa từng có để ủng hộ Việt Nam.

Không chỉ đi công du nước ngoài, tài năng ngoại giao của “Cô Ba” còn tỏa sáng ngay tại chiến khu rừng nhiệt đới. Tại căn cứ Trung ương Cục miền Nam (Tây Ninh), dù điều kiện vô cùng thiếu thốn và luôn đối mặt với những trận càn quét, ném bom B-52 của địch, bà vẫn trực tiếp chỉ đạo và tham gia đón tiếp nhiều nhà báo, nhà văn và các đoàn khách quốc tế tiến bộ (như nhà báo Pháp Madeleine Riffaud, nhà báo Úc Wilfred Burchett...).

Các nhà bình luận quốc tế thời kỳ đó từng nhận định sâu sắc: “Nước Mỹ có thể tự hào sở hữu những cỗ máy chiến tranh khổng lồ và tối tân nhất hành tinh, nhưng trên mặt trận ngoại giao và truyền thông, họ đã hoàn toàn thất bại trước những người phụ nữ nhỏ bé mặc áo bà ba đen như Tướng Nguyễn Thị Định. Bởi vì bà không mang theo vũ khí hủy diệt, bà mang theo sức mạnh của lương tri nhân loại”.

Giữa rừng sâu, bà tiếp khách bằng những bữa cơm lam, muối vừng, củ mì nướng. Bà trực tiếp dẫn họ đi thăm các bệnh viện dã chiến dưới lòng đất, các lớp học trong rừng. Sự chân tình, mộc mạc nhưng đầy bản lĩnh của Nữ tướng đã chinh phục hoàn toàn những vị khách phương Tây. Chính họ, sau khi trở về nước, đã dùng ngòi bút và ống kính của mình để viết nên những phóng sự chấn động, phơi bày tội ác chiến tranh và ca ngợi sức sống mãnh liệt của lực lượng kháng chiến, tạo ra một áp lực khổng lồ lên chính đất nước Mỹ.

Ngoại giao nhân dân là một nghệ thuật và Nguyễn Thị Định là một nghệ sĩ bậc thầy. Sức mạnh của tấm áo bà ba mà bà mang theo không nằm ở sự phô trương, mà nằm ở sức mạnh của chính nghĩa và lòng nhân đạo. Bà đã dùng tài trí, sự chân thành và chính cuộc đời hy sinh của mình để tạo nên sự ủng hộ quốc tế vô giá, góp phần không nhỏ vào thắng lợi cuối cùng của dân tộc trong thế kỷ XX./.

Kỳ 1: Giải mã nghệ thuật cầm quân của Cô Ba

Kỳ 2: Giọt nước mắt nuốt ngược và phía sau nụ cười kiên nghị

Kỳ cuối: Di sản lập pháp và những trăn trở thời bình