Báo chí trong hệ thống chính trị

      Một thế kỷ trước, từ những trang báo đầu tiên của cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng cho tư tưởng xem báo chí là vũ khí sắc bén của cách mạng. Hôm nay, vũ khí ấy không chỉ còn in trên những trang giấy mỏng mà lan tỏa trên không gian số rộng lớn, nhưng sứ mệnh vẫn không thay đổi: bảo vệ lẽ phải, củng cố niềm tin và định hướng dư luận xã hội theo những giá trị chân – thiện – mỹ. Câu hỏi đặt ra không còn là báo chí có vai trò gì, mà là Nhà báo phải làm gì để xứng đáng với vai trò ấy trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Từ yêu cầu cấp thiết đó, việc định vị lại trách nhiệm, nâng cao bản lĩnh chính trị và phát huy vai trò của nhà báo trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch không chỉ là nhiệm vụ nghề nghiệp mà còn là trách nhiệm chính trị, trách nhiệm xã hội và trách nhiệm lịch sử của mỗi người cầm bút hôm nay. Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí vẫn giữ nguyên giá trị thời đại. Người khẳng định báo chí là vũ khí sắc bén của cách mạng và nhà báo là chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng. Người nhấn mạnh báo chí phải “viết cho ai, viết để làm gì và viết như thế nào”. Ba câu hỏi chính là kim chỉ nam xuyên suốt cho hoạt động báo chí cách mạng. Viết cho Nhân dân, vì lợi ích của Nhân dân và vì sự tiến bộ xã hội chính là nền tảng đạo đức và trách nhiệm của người làm báo.

Bước vào thời kỳ đổi mới, báo chí đã có những bước phát triển mạnh mẽ. Tính đến cuối năm 2025, sau khi thực hiện sắp xếp, tinh gọn theo Nghị quyết số 18/NQ-TW, cả nước có 778 cơ quan báo chí, hơn 41.000 người hoạt động trong lĩnh vực báo chí, trong đó khoảng 21.000 nhà báo được cấp thẻ. Hệ thống báo chí đa dạng về loại hình, phương thức truyền tải, từng bước chuyển đổi số mạnh mẽ. Báo chí đã góp phần quan trọng trong việc tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, phản ánh tâm tư nguyện vọng của Nhân dân, thúc đẩy phát triển KT-XH, phòng chống tham nhũng, tiêu cực.

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin cũng tạo ra những thách thức chưa từng có. Mạng xã hội bùng nổ đã làm thay đổi căn bản cách con người tiếp nhận thông tin. Tốc độ lan truyền thông tin nhanh hơn khả năng kiểm chứng. Tin giả, tin xấu độc, thông tin xuyên tạc xuất hiện với tần suất ngày càng nhiều. Các thế lực thù địch triệt để lợi dụng không gian mạng để chống phá Đảng và Nhà nước. Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 35 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Nghị quyết khẳng định đây là nhiệm vụ sống còn của Đảng, của chế độ. Trong nhiệm vụ đó, báo chí được xác định là lực lượng nòng cốt trên mặt trận tư tưởng. Điều này không chỉ xuất phát từ chức năng thông tin của báo chí mà còn từ vai trò định hướng nhận thức xã hội. Chính vì vậy, báo chí phải trở thành nguồn thông tin đáng tin cậy nhất. Sự khác biệt giữa báo chí và mạng xã hội không nằm ở tốc độ mà ở độ tin cậy. Công chúng có thể đọc tin ở bất cứ đâu, nhưng họ cần báo chí để hiểu bản chất vấn đề. Khi thông tin hỗn loạn, báo chí phải đóng vai trò “neo giữ sự thật”.

Song, thực tế hoạt động báo chí cho thấy, khi giá trị vật chất được đặt lên trên sự thật, một bộ phận người cầm bút tự hạ thấp mình từ vị thế “chiến sĩ” xuống thành những “con buôn” chữ nghĩa. Họ tống tiền doanh nghiệp, nhũng nhiễu các cơ sở sản xuất, dùng ngòi bút làm công cụ để thỏa mãn những tham vọng vật chất. Hành vi này không chỉ gây hại cho nền kinh tế, làm khốn đốn những người làm ăn lương thiện mà nguy hại hơn, nó làm xói mòn niềm tin của độc giả. Để làm sạch đội ngũ và lấy lại vị thế thực sự của Nhà báo chân chính, Nhà báo cách mạng, chúng ta cần một cuộc cách mạng trong chính nội tại ngành báo chí. Điều này đòi hỏi một sự phối hợp đồng bộ, quyết liệt từ nhiều phía.

       Trong kỷ nguyên số, khi trí tuệ nhân tạo (AI) có thể soạn thảo một bản tin trong vài giây, vai trò của con người trong báo chí không hề mất đi mà trái lại, càng trở nên vô giá. AI có thể xử lý dữ liệu, nhưng AI không có trái tim để rung cảm trước nỗi đau của đồng bào, không có bản lĩnh để chọn lựa đứng về phía chính nghĩa khi bị đe dọa. Chính cái “tâm” và cái “tầm” của nhà báo mới là thứ phân biệt giữa một cỗ máy đưa tin và một người chiến sĩ cách mạng. Nêu quan điểm về vấn đề này, PGS. TS. Nguyễn Văn Dững, Học viện báo chí và tuyên truyền từng nhấn mạnh: “Suy cho cùng, ngòi bút của nhà báo chỉ thực sự có sức mạnh khi nó đi cùng với lẽ phải. Một nền báo chí mạnh là một nền báo chí sạch. Và một người chiến sĩ cầm bút chân chính là người mà mỗi dòng chữ viết ra đều vì sự phồn vinh của tổ quốc và hạnh phúc của Nhân dân. Đó không chỉ là sứ mệnh - đó là lẽ sống”.

Cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là cuộc đấu tranh lâu dài. Trên mặt trận ấy, báo chí phải vừa chiến đấu vừa xây dựng. Không chỉ phản bác cái sai mà còn lan tỏa cái đúng, cái tốt, cái đẹp. Mỗi bài báo đúng không chỉ cung cấp thông tin mà còn củng cố niềm tin xã hội. Hơn một thế kỷ trôi qua, sứ mệnh của báo chí vẫn vẹn nguyên: phục vụ Nhân dân, phụng sự Tổ quốc, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong bối cảnh mới, sứ mệnh ấy càng trở nên nặng nề nhưng cũng vẻ vang hơn bao giờ hết. Khi mỗi nhà báo giữ vững “mắt sáng – lòng trong – bút sắc”, báo chí cách mạng vẫn tiếp tục là lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin xã hội và góp phần xây dựng đất nước ngày càng phát triển, phồn vinh và hạnh phúc./.